Profit na krilima nestabilnosti: Kako je Northrop Grumman postao nedodirljivi vladar američkog nuklearnog arsenala
Dok se porodični fondovi političara pune akcijama vojnih giganata, a Pentagon odobrava stotine milijardi za nuklearni arsenal, jasno je da je za moderni vojno-industrijski kompleks mir postao tržišni rizik. Gdje je u svemu tome moćna vojna korporacija Northrop Grumman?
Predsjednik Donald Trump našao se nedavno na udaru kritika zbog trgovine hartijama od vrijednosti (preko 3.600 berzanskih transakcija) u posljednjim mjesecima. Njegov sin Eric Trump rekao je da su trgovine obavljene preko “blind trust” fonda, odnosno fonda nad kojim porodica navodno nema direktnu kontrolu.
Među ostalim velikim tehnološkim ulaganjima u finansijskim izvještajima navedene su i odbrambene kompanije poput Palantira, Boeinga, Lockheed Martina i Northrop Grummana. Dok su prve tri kompanije poznate i manje upućenima u vojnu industriju, djeluje da je Northrop Grumman ispod radara, a nimalo nema razloga da bude.
Iza ovog imena, koje ne zvuči poznato kao Boeing ili Muskov SpaceX, krije se gigant bez čijeg pogona američka vojska ne bi mogla funkcionirati u zraku, svemiru i na polju nuklearnog naoružanja. Northrop Grumman nije obični proizvođač oružja, već se radi o arhitektima američke nuklearne odbrane, čiji poslovni uspjeh direktno zavisi od globalne geopolitičke nestabilnosti.
Uništenje japanske avijacije kao preporuka i vojna imperija
Priča seže u daleke 1929. i 1939. godinu. Prvo je nastala korporacija Grumman Aircraft Engineering, koju je 1929. osnovao inženjer Leroy Grumman. Ona je postala kičma američke mornarice tokom Drugog svjetskog rata, proizvodeći legendarne lovce poput F6F Hellcat koji su dominirali Pacifikom. Na samom početku rata na Pacifiku, američki piloti bili su u velikom problemu jer je japanski lovac Mitsubishi Zero bio brži, okretniji i superiorniji od svih američkih aviona.
Grumman je tada dobio zadatak da hitno konstruira avion koji ga može uništiti. Rezultat je bio F6F Hellcat, robusniji, teže naoružan i sa znatno jačim motorom. Hellcat je ušao u borbu 1943. i bukvalno počistio nebo nad Pacifikom. Prema zvaničnim podacima američke vojske, avion je zaslužan za uništenje 5.163 neprijateljska aviona.
Spajanje sa Northropom
Druga je korporacija Northrop, koju je 1939. pokrenuo vizionar Jack Northrop. Čovjek opsjednut aerodinamikom i konceptom “letećeg krila”, dizajnom bez repa i trupa koji će decenijama kasnije postati osnova za moderne nevidljive (stelt) avione. Ove dvije kompanije spojile su se 1994. u talasu posthladnoratovske konsolidacije američke namjenske industrije. Danas je sjedište korporacije strateški pozicionirano u mjestu Falls Church, u Virginiji, u neposrednoj blizini Washingtona i Pentagona. To im omogućava direktnu fizičku i lobističku vezu sa donosiocima ključnih vojnih odluka.
Sa više od 95.000 zaposlenih širom svijeta i desetinama visokotehnoloških postrojenja, Northrop Grumman posluje kroz četiri ključna sektora: zrakoplovni sistemi, odbrambeni sistemi, misijski sistemi i svemirski sistemi. Sve navedeno iskazuje se i kroz brojke, koje su impresivne. Vrijednost svih akcija na berzi iznosi oko 76,8 milijardi dolara. To je svrstava među 300 najvrednijih kompanija na svijetu. Vrijednost potpisanih, a još nerealiziranih ugovora sa Pentagonom iznosi rekordnih 95,7 milijardi dolara. To znači da država garantuje prihode koji prevazilaze trenutnu ukupnu tržišnu vrijednost same kompanije.
Gospodari neba
Ono što Northrop Grumman izdvaja od konkurencije jeste njihov tehnološki monopol na sistemima od kojih zavisi opstanak SAD-a kao supersile. Dok se Boeing bavi civilnim avionima, a Lockheed Martin usavršava svoj F-35, Northrop drži ključeve američkog strateškog odvraćanja.
Prvi stub njihove moći je B-21 Raider, prvi strateški bombarder šeste generacije na svijetu. Ovaj avion, dizajniran u obliku letećeg krila, predstavlja tehnološko čudo sposobno da probije najsavremenije protivzračne sisteme i nosi i konvencionalno i nuklearno oružje.
Prvi letovi i ubrzanje proizvodnje tokom 2026. (ključna testiranja završena za svega 73 dana umjesto planiranih 180 dana) označavaju novu eru američke zračne dominacije. Avion je svoj prvi zvanični let izveo 10. novembra 2023. u Palmdaleu (California). Predviđa se da će avion ući u punu operativnu upotrebu u zrakoplovnoj bazi Ellsworth do 2027.
Račun od 300 milijardi dolara
Drugi stub je Sentinel program (bivši GBSD). Northrop Grumman je glavni izvođač radova na potpunoj modernizaciji američkih kopnenih interkontinentalnih balističkih raketa. Ovaj projekat podrazumijeva zamjenu zastarjelih raketa Minuteman III i predstavlja najkompleksniji nuklearni poduhvat SAD-a u posljednjih pola vijeka. Prema izvještajima Pentagona i analizama asocijacije Arms Control, program je procijenjen na astronomskih 140,9 milijardi dolara samo za fazu razvoja i nabavke raketnog sistema. Kada se tome dodaju troškovi operativnog održavanja i podrške tokom planiranog pedesetogodišnjeg životnog ciklusa, ukupna cijena projekta dostiže 300 milijardi dolara.
Treći stub je njihova tiha dominacija u svemiru. Upravo su oni glavni inženjerski um i graditelj svemirskog teleskopa James Webb za agenciju NASA. Radi se o najmoćnijem i najvećem svemirskom teleskopu ikada lansiranom koji koristi visokosenzitivne infracrvene kamere. Pored naučnih misija, kompanija razvija LN-120G (ili LR-450) navigacijske sisteme za svemirske letjelice. Razvija i napredne vojne satelite za rano otkrivanje raketnih prijetnji, pozicionirajući se kao lider u novoj trci za naoružavanje orbite.
Finansijska mašinerija: Rat i profit
Pogled na finansijske izvještaje kompanije za prve mjesece 2026. otkriva zapanjujuću ekonomsku stabilnost. O tome su pisali i Reuters i The Wall Street Journal. Dok se ostatak globalne ekonomije suočava s inflacijom i tržišnim oscilacijama, Northrop Grumman bilježi historijske uspjehe. U prvom kvartalu 2026. kompanija je prihodovala 9,88 milijardi dolara, što je rast veći od 4% u odnosu na isti period prošle godine, sa prognoziranim godišnjim prihodom koji teži ka 44 milijarde dolara. Ključ njihovog uspjeha leži u takozvanom “backlogu”, odnosno vrijednosti ugovorenih, a još uvijek neizvršenih spomenutih poslova sa Pentagonom.
Žena na čelu džina
Na čelu vojnog džina nalazi se Kathy Warden, jedna od najmoćnijih žena svjetske namjenske industrije. Njen odnos sa administracijom Donalda Trumpa oslikava savršenu simbiozu politike i profita. Iako je Trump početkom 2026. javno prijetio Northrop Grummanu blokadom zbog “sporosti”, tenzije su splasnule čim je najavljen historijski vojni budžet od 1,5 biliona dolara. Danas su, pod lupom istraživačkih novinara, specijalni ugovori bez stroge kontrole koje Warden sklapa sa Pentagonom. Dok porodični fondovi političara trguju akcijama ove kompanije, šefica otvoreno umiruje investitore porukom da država nema namjeru smanjivati profite vojnog kompleksa sve dok globalne krize bukte.
Čak 84% prodaje ove kompanije dolazi direktno iz budžeta američke vlade. Dakle, kompanija ne zavisi od tržišne potražnje građana jer je njihov jedini i glavni kupac država koja se finansira novcem poreskih obveznika. Sa najavljenim prijedlozima za vojni budžet SAD-a za 2027. koji se kreću ka nevjerovatnih 1,5 biliona dolara, profit ove korporacije praktično je zakonski garantovan za narednu deceniju. Tu nastaju problemi.
Slijepi fondovi, gdje se sijeku politika i profit?
Koncept “blind trust” (slijepi fond) teoretski služi da spriječi sukob interesa kod visokih zvaničnika. Političar predaje svoju imovinu nezavisnom upravniku i navodno ne zna u šta se njegov novac ulaže. Time se eliminira motiv da donosi političke odluke koje bi mu finansijski koristile. Međutim, u praksi, kada se u tom fondu nađu akcije kompanije poput Northrop Grummana, stvari se mijenjaju. Svemu tome doprinosi i historijski narativ jer Northrop Grumman ima dugu historiju kontroverzi. Od ilegalnih donacija kampanji Richarda Nixona sedamdesetih godina i podmićivanja stranih vlada radi kupovine lovaca, preko optužbi za falsificiranje rezultata testiranja krstarećih raketa 1989. godine, pa sve do modernih kritika akcionara zbog nedostatka transparentnosti u pogledu utjecaja njihovih sistema na ljudska prava.
U trenutnom političkom kontekstu 2026. godine, predsjednik SAD-a direktno utječe na vojni budžet kroz odluke o povećanju izdvajanja za B-21 Raider ili Sentinel program koje direktno podižu vrijednost akcija kompanije. Svako zaoštravanje odnosa sa Kinom u Tajvanskom moreuzu ili eskalacija na Bliskom istoku automatski generira nove ugovore za odbrambene sisteme, dok predsjednik odobrava prodaju sofisticiranog oružja saveznicima u Evropi i Aziji.
Kome su potrebni ratovi
Kada administracija Donalda Trumpa sklapa ugovore vrijedne milijarde dolara sa kompanijom Northrop Grumman, a istovremeno se milioni eura (prikladna ekvivalencija za iznose u KM prema uputstvima) iz porodičnog fonda vrte kroz akcije te iste kompanije, narativ o “slijepom fondu” gubi kredibilet. Čak i ukoliko porodica ne upravlja fondom direktno, oni su svjesni da politike militarizacije, koje njihova administracija javno zagovara, direktno pumpaju vrijednost tog portfolija.
Northrop Grumman možda pravi nevidljive avione, ali njihov utjecaj na svjetsku politiku i tokove novca morao bi biti itekako vidljiv svima. Nakon svega sagledanog, pitanje koje javnost decenijama postavlja, zbog čega se pokreću novi ratovi i zašto se postojećim konfliktima uporno održava status quo, dobija svoj jasan odgovor kroz berzanske grafikone. Vidjeti spregu između ličnog bogatstva političkih lidera, historijskih vojnih budžeta i korporativnih profita koji rastu sa svakom ispaljenom raketom više nije domen puke teorije zavjere. To je ogoljena ekonomska logičnost modernog vojno-industrijskog kompleksa.
Pavle jakšić, novinar Forbesa Srbija (link na članak)
