Jedan projektil, 36 meta i brzina od 13.000 kilometara na sat – šta je zapravo Orešnik i zašto je Evropa zabrinuta
Ruska balistička raketa srednjeg dometa Oreshnik (Orešnik) posljednjih mjeseci postala je jedno od najspominjanijih oružja rata u Ukrajini, ali i šire evropske sigurnosne scene. Projektil, čije ime na ruskom znači “lješnjak”, prvi put je borbeno upotrijebljen u novembru 2024. godine u napadu na ukrajinski grad Dnipro, a od tada je korišten i u udarima na zapad Ukrajine te područje oko Kijeva.
Njegova najveća prednost nije samo domet od 3.000 do 5.500 kilometara, već i brzina koja tokom završne faze leta prelazi Mach 10, odnosno više od 13.000 kilometara na sat. Upravo zbog te brzine Orešnik predstavlja ozbiljan izazov za zapadne sisteme protuzraketne odbrane.
Procjene stručnjaka
Za razliku od klasičnih balističkih projektila koji nose jednu bojevu glavu, Orešnik koristi MIRV tehnologiju; sistem višestrukih nezavisnih bojevih glava. U praksi to znači da jedna raketa može rasporediti šest bojevih glava, a svaka od njih dodatnih šest podprojektila, što omogućava istovremene udare na više meta ili zasićenje protuvazdušne odbrane.
Prema procjenama stručnjaka, pojedini projektili koriste kinetičke penetratore umjesto klasičnog eksploziva. Drugim riječima, ogromna brzina udara sama proizvodi razornu energiju sposobnu da probije duboko ukopane bunkere i armirani beton.
Sam Orešnik nije potpuno nova raketa. Nastao je preradom starijeg ruskog interkontinentalnog sistema RS-26 Rubež, koji je razvijen iz još poznatijeg RS-24 Yars programa. Ruski inženjeri su uzeli postojeću tehnologiju interkontinentalnih projektila i prilagodili je za regionalne i evropske ciljeve.
Zapadna tehnologija u ruskom projektilu od više miliona dolara
Iako Moskva predstavlja Orešnik kao domaći tehnološki uspjeh, analiza pokazuje da je proizvodnja rakete i dalje zavisna od stranih komponenti. Ruske fabrike koriste njemačke, japanske i kineske CNC mašine i elektronske komponente za proizvodnju preciznih dijelova projektila.
Među kompanijama čija se tehnologija koristi tu je njemački Siemens i Heidenhain, kao i japanski Fanuc. Kineske kompanije, s druge strane, Rusiji isporučuju milijarde dolara vrijedne alatne mašine, mikročipove i industrijsku opremu.
Procijenjena cijena jednog Orešnika kreće se između 15 i 25 miliona dolara, što ga čini višestruko skupljim od taktičkog sistema Iskander-M. Zbog toga Rusija ovu raketu ne koristi za svakodnevne napade, već uglavnom za strateške ciljeve i demonstraciju sile.
Sistem formalno pripada ruskim Strateškim raketnim snagama, dok je raspoređivanje dijela projektila u Bjelorusiji dodatno povećalo zabrinutost evropskih država. Iako Minsk učestvuje u smještanju sistema, kontrola lansiranja ostaje isključivo u rukama Moskve.
Šta može zaustaviti Orešnik i kako bi mogao postati još opasniji
Najveći problem za NATO i Ukrajinu jeste činjenica da standardni sistemi poput Patriota teško mogu presresti projektil koji se kreće brzinom većom od Mach 10. Stručnjaci smatraju sistemi poput američkog THAAD-a, izraelskog Arrow 3 ili SM-3 raketa iz sistema Aegis Ashore nešti efikasniji, ali je riječ o izrazito skupim i platformama koje se proizvode u ograničenim brojevima sa malim brojem projektila koje koriste.
Vojni analitičari očekuju da će Rusija dodatno unaprijediti Orešnik. Jedna od mogućih nadogradnji uključuje hipersonične “klizeće” bojeve glave koje mogu manevrisati tokom leta i time dodatno otežati presretanje.
Druga opcija jeste ugradnja preciznijih sistema navođenja koji bi smanjili odstupanje projektila na manje od deset metara, pretvarajući Orešnik iz oružja za masovno razaranje u izuzetno precizan sistem za uništavanje komandnih centara i ključne infrastrukture.
Analitičari takođe upozoravaju da bi buduće verzije mogle koristiti elektronske mamce, ometače radara i zapaljive bojeve glave sa cirkonijumskim elementima koje izazivaju požare ekstremno visoke temperature.
Zbog kombinacije ogromne brzine, višestrukih bojevih glava i složene tehnologije, Orešnik se danas smatra jednim od najopasnijih novih ruskih projektila i oružjem koje bi moglo značajno promijeniti način na koji Evropa planira svoju proturaketnu odbranu.
