Naučnici otkrili četvrti prenosivi oblik raka: Prvi put potvrđen kod riba

Naučnici su otkrili novi oblik raka koji se može prenositi između živih organizama, što predstavlja tek četvrti takav slučaj potvrđen u prirodi. Novo istraživanje, objavljeno u naučnom časopisu Nature, pokazalo je da se radi o malignom melanomu kod američkog smeđeg soma, a riječ je ujedno i o prvom prenosivom raku ikada otkrivenom kod riba.

Otkriće je rezultat dugogodišnjeg istraživanja koje je započelo još 2012. godine, kada je iz jezera na granici američke savezne države Vermont i kanadske pokrajine Quebec ulovljen som neobičnog izgleda. Njegova koža bila je prekrivena tamnim promjenama koje su podsjećale na sloj katrana. Tek nakon višegodišnjih analiza istraživači sa Univerziteta u Vermontu potvrdili su da se ne radi o običnom tumoru, već o ćelijama raka koje se mogu prenositi s jedne ribe na drugu.

Kada rak postane zarazan

U većini slučajeva rak prestaje postojati smrću organizma u kojem se razvio. Međutim, u izuzetno rijetkim situacijama tumorske ćelije uspijevaju preživjeti svog domaćina i nastaviti život u drugom organizmu. Na taj način rak praktično postaje zasebna ćelijska linija koja se ponaša poput zarazne bolesti.

Naučnici smatraju da je riječ o jednom od najneobičnijih fenomena u biologiji, jer ćelije raka moraju izbjeći imuni sistem novog domaćina kako bi nastavile rasti i širiti se.

Psi imaju najstariji poznati prenosivi rak

Najduže poznati prenosivi rak postoji kod pasa. Riječ je o prenosivom veneričnom tumoru (CTVT), koji se prenosi tokom parenja.

Genetske analize pokazale su da svi slučajevi ove bolesti potiču od jednog psa koji je živio prije između 6.000 i 11.000 godina u sjeveroistočnoj Aziji. To znači da iste tumorske ćelije opstaju hiljadama godina, iako je njihov prvobitni domaćin odavno uginuo.

Naučnici su otkrili i zanimljiv mehanizam preživljavanja ovog raka. Tokom evolucije tumorske ćelije više puta su preuzele zdrave mitohondrije od pasa koje su zarazile, čime su obnovile vlastiti izvor energije i produžile svoj opstanak.

Srećom, ovaj oblik raka danas se uspješno liječi, a mnogi psi ga savladaju i zahvaljujući vlastitom imunom sistemu.

Tasmanijski đavoli gotovo desetkovani bolešću

Mnogo ozbiljnije posljedice izazvao je prenosivi rak kod tasmanijskog đavola.

Bolest je prvi put zabilježena 1996. godine i prenosi se ugrizima tokom borbi između životinja. Tumori se razvijaju na licu i u usnoj šupljini, zbog čega oboljele životinje na kraju ne mogu jesti.

Posljedice su bile katastrofalne. Populacija tasmanijskih đavola smanjena je za više od 80 posto, a u pojedinim područjima i za više od 90 posto.

Posebno je zanimljivo da su istraživači 2014. godine otkrili još jedan, potpuno nezavisni prenosivi rak iste vrste. To je jedini poznati primjer da je jedna životinjska vrsta razvila dvije različite zarazne linije raka.

Ipak, posljednjih godina naučnici primjećuju da pojedine populacije razvijaju određeni stepen prirodne otpornosti, što povećava šanse za njihov opstanak.

Rak koji putuje kroz morsku vodu

Kod školjki, dagnji i drugih morskih mekušaca prenosivi rak razvija se na potpuno drugačiji način.

Maligne ćelije oslobađaju se u morsku vodu, a zdrave životinje ih unose dok filtriraju vodu radi ishrane. Za razliku od pasa ili tasmanijskih đavola, ovdje nije potreban nikakav direktan kontakt između jedinki.

Naučnici su do sada identifikovali najmanje deset nezavisnih slučajeva nastanka ovakvog raka kod različitih vrsta školjki. U pojedinim slučajevima tumorske ćelije uspjele su prijeći čak i s jedne vrste na drugu.

Postoje i dokazi da su neke tumorske linije prešle čitave okeane, vjerovatno zahvaljujući brodovima i njihovim balastnim vodama.

Vjerovatno ih ima mnogo više

Iako nauka trenutno poznaje četiri glavne vrste prenosivog raka, istraživači smatraju da je njihov stvarni broj vjerovatno znatno veći.

Otkrivanje ovakvih bolesti izuzetno je složeno jer zahtijeva detaljno poređenje genetskog materijala tumora i domaćina kako bi se dokazalo da tumorske ćelije ne potiču od oboljele životinje.

Zbog toga bi mnogi slučajevi u divljini mogli ostati neprepoznati.

Evolucioni genetičari smatraju da prenosivi rak možda nije toliko rijedak koliko se do sada vjerovalo, već da ga jednostavno još uvijek nismo dovoljno istražili.

Novo otkriće kod američkog smeđeg soma dodatno potvrđuje da priroda krije mnogo više načina na koje se rak može razvijati i širiti nego što se ranije pretpostavljalo. Upravo zato naučnici vjeruju da će buduća istraživanja otkriti još sličnih primjera, što bi moglo pomoći boljem razumijevanju nastanka, širenja i liječenja pojedinih oblika raka kod životinja, ali i ljudi.