Mačke vrište tokom parenja, a krivci su mužjaci i njihova anatomija, objašnjenje biologa
Svako ko je čuo dvije mačke tokom parenja vjerovatno dobro pamti taj zvuk. Ženka ispušta prodoran krik i teško je ne pomisliti da je nešto ozbiljno pošlo po zlu. Prva reakcija mnogih ljudi jeste da odu i provjere šta se s njom dešava.
Takva reakcija je razumljiva. Instinktivno smo skloni da plač ili krik doživimo kao znak uznemirenosti, a u određenom smislu to zaista jeste. Međutim, vrištanje je i normalan, predvidljiv dio načina na koji se mačke razmnožavaju. Ono se događa gotovo uvijek u istom trenutku – kada se mužjak povlači. Razlog leži u njegovoj anatomiji i načinu na koji tijelo ženke odlučuje kada će osloboditi jajne ćelije.
Bodlje od keratina
Polni organ mužjaka mačke prekriven je sitnim bodljama od keratina, istog proteina od kojeg su građeni kandže i dlaka. Pošto su usmjerene unazad, njihov efekat je najizraženiji kada mužjak izvlači polni organ, jer tada grebu o zidove polnog organa ženke.
Upravo tada ona ispušta krik. Vrištanje je najvjerovatnije reakcija na iznenadan i intenzivan nadražaj koji je neprijatan i može biti bolan. Ne možemo tačno znati šta ženka osjeća i treba biti oprezan kako ne bismo sopstveno iskustvo preslikavali na njeno. Ono što znamo jeste da se trenutak u kojem se oglašava dosljedno ponavlja. Krik se javlja prilikom izvlačenja polnog organa, a ne u nekom drugom trenutku tokom parenja.
Razvoj ovih bodlji zavisi od testosterona. U nastavnim materijalima za veterinarsku medicinu Univerziteta Ilinois navodi se da one nestaju u roku od nekoliko sedmica nakon kastracije mužjaka.
Zašto su mačke evoluirale na ovaj način
Najbolje objašnjenje povezano je sa načinom na koji ženke mačaka ovuliraju. Kod ljudi i pasa jajne ćelije se oslobađaju prema redovnom unutrašnjem biološkom ritmu, bez obzira na to da li dolazi do parenja. Biolozi taj proces nazivaju spontanom ovulacijom. Za mačke se tradicionalno smatralo da imaju indukovanu ovulaciju. To znači da je parenje obično ono što pokreće oslobađanje jajnih ćelija.
Ovaj proces odvija se preko nervnog sistema. Nadražaj kod mačke tokom parenja šalje signale mozgu, koji na to reaguje oslobađanjem velike količine luteinizirajućeg hormona. Upravo taj hormon daje jajnicima signal da oslobode jajne ćelije. Smatra se da bodlje pojačavaju nadražaj, čime se povećava vjerovatnoća da će signal biti dovoljno snažan da pokrene ovaj proces.
Ovakav mehanizam odgovara životinji koja često živi sama i ne može da računa na to da će u predvidljivom trenutku sresti partnera za parenje. Umjesto da oslobađa jajne ćelije koje možda nikada neće biti oplođene, tijelo ženke čeka da do parenja zaista dođe. Na isti način funkcionišu i kunići, kao i nekoliko drugih vrsta sisara.
Reakcija nakon parenja
Jedno parenje često nije dovoljno. Studija iz 1980. godine, objavljena u časopisu Endocrinology, pokazala je da je kod ženki mačaka koje su se parile tri puta tokom jednog dana postojala znatno veća vjerovatnoća da će doći do ovulacije nego kod onih koje su se parile samo jednom. To pomaže da se objasni zašto će ženka mačke tokom tjeranja prihvatati parenje iznova i iznova tokom nekoliko dana, ponekad i sa različitim mužjacima.
Zbog toga jedno leglo mačića može imati više od jednog oca. Studija iz 1999. godine, objavljena u časopisu Proceedings of the Royal Society B, pokazala je da je to bila česta pojava među mačkama koje su živjele u gusto naseljenoj gradskoj koloniji, dok je u seoskim sredinama bila znatno rjeđa.
Krik obično prati kratka reakcija koja liči na izliv bijesa. Ženka se često okreće protiv mužjaka. Iskusni mužjaci uglavnom brzo nauče da se sklone. Nakon toga ona se obično valja po zemlji i liže svoje tijelo. Uzgajivači ovaj obrazac ponašanja nazivaju reakcijom nakon parenja.
Poslije relativno kratkog vremena ženka može ponovo biti spremna za parenje. Nama to može djelovati protivrječno, jer smo skloni da neprijateljsko ponašanje tumačimo kao odbijanje. Kod mačaka, međutim, te dvije reakcije jednostavno idu zajedno. Njena reakcija na jedno parenje ne sprječava je da prihvati sljedeće, jer njeno tijelo reaguje u skladu sa reproduktivnim sistemom koji se zasniva na ponavljanju.
Šta naučnici još pokušavaju da razjasne
Objašnjenje iz udžbenika jednostavnije je nego što je stvarnost. Mačke nemaju isključivo indukovanu ovulaciju. Studija iz 2024. godine, objavljena u časopisu Journal of Feline Medicine and Surgery, pokazala je da bi otprilike trećina ženki mačaka mogla da ovulira i bez ikakvog kontakta sa mužjakom. Autori smatraju da je zato preciznije reći da mačke mogu da ovuliraju na oba načina.
Postoji i rasprava o tome koliko su bodlje zaista važne. Neki istraživači smatraju da je glavni okidač rastezanje polnog organa kod ženke tokom parenja, dok bodlje samo dodatno pojačavaju taj efekat. Bodlje se pojavljuju i kod mnogih drugih sisara, uključujući brojne primate, i moguće je da imaju više funkcija. Jedna od pretpostavki jeste da pomažu mužjaku da ostane na mjestu tokom parenja. Druga je da mu daju prednost u odnosu na suparničke mužjake. Moguće je da su obje pretpostavke tačne.
Šta ovo znači ako imate mačku
Ako imate nesterilisanu ženku, glasno i uporno zavijanje koje čujete dok je u tjeranju razlikuje se od krika tokom samog parenja. Oba zvuka potiču iz istog reproduktivnog sistema, a sterilizacijom ženke prestaju. Kastracijom mužjaka uklanjaju se bodlje, a obično se smanjuje i sklonost ka tučama.
Prirodno je da se uznemirite kada čujete taj krik. Zvuči kao da životinja pati, a mi smo biološki predodređeni da reagujemo na patnju. Ipak, to nije znak da je nešto pošlo po zlu. Riječ je o dijelu reproduktivnog sistema koji mačkama služi već veoma dugo, iako za ženku nije nimalo prijatan.
Scott Travers, saradnik Forbesa
