Zašto Google i SpaceX žele AI podatkovne centre u svemiru
Kako se ubrzava ekspanzija umjetne inteligencije, najznačajnija prepreka vjerovatno neće biti dostupnost čipova ili komponenti. Umjesto toga, ključni problemi bit će električna energija, hlađenje i fizički prostor. Na Zemlji se data-centri suočavaju s ozbiljnim izazovima zbog zagušenja elektroenergetskih mreža, nestašica struje, ograničenih vodnih resursa i dugotrajnih procedura dobijanja dozvola, koje mogu potrajati godinama.
Kao odgovor na to, revolucionarni koncept prelazi iz teorije u fazu praktičnog eksperimentiranja: premještanje data-centara u svemir. Ovo nije puka naučna fantastika; orbitalni data-centri imaju za cilj da prevaziđu stroga fizička ograničenja koja trenutno koče AI infrastrukturu, premještajući računarstvo u okruženje gdje je energija obilna, hlađenje gotovo bez napora, a skaliranje praktično neograničeno.
Nekoliko kompanija ulaže u ovu oblast, uključujući SpaceX, Google u vlasništvu Alphabeta, Axiom Space, OrbitsEdge i Starcloud, koji podržava Nvidia. Prednosti postaju jasne kada se analiziraju ekonomski i fizički faktori koji sve više ograničavaju AI infrastrukturu na Zemlji.
Zašto postoji interes za slanje data-centara u svemir
Na Zemlji su električna energija i hlađenje glavni troškovi data-centara, naročito kada je riječ o AI radnim opterećenjima. Klasični objekti zasnovani na CPU procesorima troše oko 20% operativnih troškova na električnu energiju, dok kod AI data-centara troškovi struje i hlađenja mogu porasti na 40–60% zbog GPU-a koji proizvode veliku količinu toplote.
U svemiru se to fundamentalno mijenja. Sateliti u sunčevo-sinhronim orbitama mogu prikupljati gotovo konstantnu solarnu energiju, potencijalno obezbjeđujući znatno jeftiniju energiju tokom cijelog vijeka trajanja sistema.
Hlađenje je još revolucionarnije: vakuum svemira omogućava pasivno radijacijsko hlađenje, čime se eliminiše potreba za ventilatorima, rashladnim uređajima, vodom i velikim dijelom energetske potrošnje. Orbitalni data-centri bili bi zaštićeni od vremenskih nepogoda, kvarova elektro-mreže te brojnih regionalnih ili geopolitičkih poremećaja.
Potencijal za poboljšanje performansi
Skaliranje i snaga bez ograničenja: Bez ograničenja zemljišta i zavisnosti od zagušenih elektro-mreža, flote satelita mogu raditi uz gotovo konstantnu solarnu energiju, omogućavajući izuzetno velike računske sisteme bez rizika od prekida u snabdijevanju.
Veća gustoća servera: Pasivno hlađenje u svemiru uklanja mnoga termalna ograničenja, što omogućava gušće raspoređivanje AI čipova i njihovo efikasnije funkcionisanje u poređenju sa klasičnim zemaljskim data-centrima.
Umrežavanje i obrada podataka prilagođeni svemiru: Laserske veze između satelita omogućavaju brzu komunikaciju kroz velike klastere, dok obrada podataka direktno u orbiti izbjegava spore i skupe transfere podataka nazad na Zemlju.
Strukturna ograničenja
Kašnjenje signala (latencija): Vrijeme potrebno da signal putuje do svemira i nazad čini orbitalno računarstvo neprikladnim za aplikacije u realnom vremenu, trgovinske sisteme ili druge namjene osjetljive na kašnjenje.
Oštećenja od zračenja: Kontinuirana izloženost svemirskom zračenju dovodi do grešaka u radu i postepenog oštećenja čipova, čime se smanjuje njihov efektivni vijek trajanja.
Nema popravki ni nadogradnji: Kvarovi hardvera ne mogu se popravljati u orbiti, a sistemi se ne mogu nadograđivati, zbog čega tehnologija brzo zaostaje u odnosu na zemaljske data-centre koji se stalno obnavljaju.
Google i SpaceX
Koncept orbitalnih data-centara oslanja se na dvije različite, ali komplementarne sposobnosti: validaciju računarstva u svemiru i ekonomski isplativu implementaciju. Iako više kompanija ulaže u ovu oblast, Google i SpaceX su ključni za ovaj koncept jer drže dvije najvažnije poluge potrebne da orbitalno računarstvo postane održivo.
Googleov projekat Suncatcher, čiji su prvi prototipi lansiranja planirani oko 2027. godine, ima za cilj da ispita kako standardni TPU akceleratori funkcionišu u orbiti. Fokus nije na vrhunskim performansama ili komercijalizaciji, već na izdržljivosti. Ključni elementi koje Google želi validirati uključuju otpornost na zračenje, termalnu stabilnost, upravljanje greškama i optičko umrežavanje u svemirskom okruženju. Google sarađuje s kompanijom Planet Labs na razvoju i lansiranju dva prototipska satelita.
Googleova prednost leži u potpunoj kontroli AI ekosistema. Kompanija dizajnira vlastite akceleratore, upravlja distribuiranim sistemima koji su već prilagođeni stalnim kvarovima hardvera i posjeduje ogromno iskustvo u izvlačenju pouzdanosti iz nesavršenih komponenti u velikim razmjerima.
SpaceX se bavi ekonomskom stranom izazova.
Historijski gledano, troškovi lansiranja činili su orbitalno računarstvo velikih razmjera neizvodivim. SpaceX-ov potpuno višekratno upotrebljivi Starship ima za cilj drastično smanjenje tih troškova, omogućavajući raspoređivanje stotina ili hiljada satelita sa računarskim kapacitetima, umjesto tek nekoliko eksperimentalnih misija. SpaceX također upravlja mrežom Starlink, globalnim satelitskim sistemom velike propusnosti, s kojim bi se orbitalni data-centri mogli direktno integrisati, bez potrebe za izgradnjom nove komunikacijske infrastrukture od nule.
Uz neuporedive kapacitete lansiranja, proizvodnje i iskustvo u upravljanju velikim satelitskim konstelacijama, SpaceX će vjerovatno imati ulogu ekonomskog „čuvara kapije“ koji će odlučivati hoće li orbitalno računarstvo krenuti putem komercijalizacije.
Trefis Team
