EU kreće u ograničavanje potrošnje energije i vode u data centrima

Evropska unija uvodi nova pravila za praćenje energetske i vodne efikasnosti data centara, dok Microsoft i druge velike tehnološke kompanije pokušavaju uticati na buduće standarde.

Evropska unija priprema nova pravila o održivosti data centara koji pokreću vještačku inteligenciju i druge digitalne usluge, ali istovremeno se suočava s pitanjem kako pomiriti rastuću potražnju za infrastrukturom i sve veći pritisak na energiju i vodne resurse.

Data centri u EU s više od 500 kW instaliranog kapaciteta, koji izvještavaju u skladu s pravilima Unije o energetskoj efikasnosti, od 21. septembra dobijaju elektronsku oznaku održivosti. Nova pravila Evropska komisija predstavila je u ponedjeljak.

„Cilj sistema ocjenjivanja je da poveća transparentnost o potrošnji energije u data centrima i da postane resurs koji će omogućiti bolje kreiranje politika i nabavku održivijih digitalnih sredstava i usluga širom Evrope“, navela je Komisija u novim pravilima o sistemima ocjenjivanja data centara, piše Euronews.

EU planira utrostručiti kapacitete data centara

Ovaj potez dolazi u trenutku kada Brisel planira da do 2035. godine utrostruči kapacitete data centara širom Unije.

Cilj je, između ostalog, smanjiti zavisnost od velikih tehnoloških kompanija izvan Evrope i razviti vlastite kapacitete u oblasti vještačke inteligencije.

Međutim, zastupnici u Evropskom parlamentu nedavno su izrazili zabrinutost zbog pokušaja Microsofta da utiče na oblikovanje novih pravila.

Istovremeno, EU se suočava s rastućim pritiskom na elektroenergetski sistem. Data centri postaju sve značajniji potrošači električne energije, dok njihova izgradnja i širenje nailaze na protivljenje dijela lokalnih zajednica.

Evropska komisija navodi da su data centri ključni za računarstvo u oblaku, vještačku inteligenciju i digitalne usluge, ali upozorava da njihovo brzo širenje povećava pritisak na elektroenergetske mreže, vodne resurse i lokalne zajednice.

Potrošnja električne energije raste

Data centri u Evropi su tokom 2024. godine potrošili 68 teravat-sati (TWh) električne energije.

EU očekuje da će do 2030. godine ta potrošnja porasti na 114 TWh. To bi predstavljalo oko 3,2 posto ukupne potrošnje električne energije u Evropskoj uniji, u odnosu na sadašnjih oko 2,5 posto.

Nova oznaka održivosti trebala bi omogućiti poređenje data centara prema energetskoj i vodnoj efikasnosti, kao i prema izvorima iz kojih nabavljaju električnu energiju.

Ipak, iako su obavezna pravila izvještavanja za data centre s više od 500 kW kapaciteta na snazi od 2023. godine, njihovo provođenje još nije potpuno.

„Prve godine (…) izvještavala je otprilike trećina data centara. Druge godine rezultat je bio bolji, a u trećoj su preliminarni rezultati dodatno poboljšani. Mislim da sada bez problema dostižemo 50 posto“, rekao je novinarima u ponedjeljak zvaničnik Evropske komisije koji je govorio pod uslovom anonimnosti.

Zvaničnik je, međutim, naglasio da provođenje pravila u velikoj mjeri zavisi od država članica EU. Pravi regulatorni pritisak, dodao je, očekuje se početkom naredne godine.

Ograničenja za energiju i vodu tek od 2027.

Za sada Evropska komisija ne uvodi čvrste gornje granice za potrošnju energije ili vode.

Ključni regulatorni instrument – minimalni standardi učinka – trebao bi biti predstavljen 2027. godine. Njime bi se postavio donji prag efikasnosti i spriječila izgradnja novih objekata koji ne ispunjavaju određene standarde.

Međutim, ovaj prijelazni period ostavlja prostor tehnološkoj industriji da utiče na oblikovanje budućih pravila.

Microsoft je u podnesku upućenom njemačkoj saveznoj vladi u julu 2026. naveo da podržava korištenje čiste energije, kao i energetsku i vodnu efikasnost kao pokazatelje održivosti.

Istovremeno je zatražio konkretne izmjene predloženih kategorija vodne efikasnosti u okviru sistema oznaka, prema podacima iz njemačkog registra lobiranja.

Kritike zbog uticaja velikih tehnoloških kompanija

Bram Vranken, istraživač i aktivista organizacije Corporate Europe Observatory (CEO), kritizirao je uticaj velikih tehnoloških kompanija na oblikovanje novih pravila EU za data centre.

„Microsoftova klauzula o povjerljivosti je zadržana – iako je preformulisana – što je izuzetno problematično. To će također značiti da veliki dio informacija na oznaci neće biti moguće provjeriti“, rekao je Vranken za Euronews.

Prema njegovim riječima, sadašnja pravila ostavljaju prostor za situaciju u kojoj bi, naprimjer, Googleov data centar mogao dobiti visoku ocjenu za energetsku efikasnost, dok bi istovremeno trošio dodatnu količinu električne energije koja nije adekvatno prijavljena.

Takve tvrdnje predstavljaju dio šire debate o tome koliko bi podaci koje tehnološke kompanije dostavljaju regulatorima trebali biti transparentni i provjerljivi.

AI infrastruktura između rasta i regulacije

Evropska unija se u razvoju vlastite infrastrukture za vještačku inteligenciju i dalje mora oslanjati na velike tehnološke kompanije, što im daje značajan prostor za učešće u regulatornoj debati.

Nova pravila Evropske komisije dio su šire ambicije da Evropa postane „vodeći kontinent u oblasti vještačke inteligencije“.

Istovremeno, ona otvaraju pitanje kako uskladiti potrebu za brzim širenjem infrastrukture neophodne za razvoj AI-ja s nastojanjem Brisela da strožije reguliše kompanije koje će tu infrastrukturu graditi i koristiti.

Komisija navodi da bi nova oznaka održivosti mogla prepoznati izvore energije s niskim emisijama, uključujući nuklearnu energiju. Budući minimalni standardi učinka mogli bi s vremenom postati obavezni.

Brisel također razmatra mogućnost da data centri postanu aktivniji učesnici u elektroenergetskom sistemu. To bi podrazumijevalo da objekti pružaju fleksibilnost elektroenergetskoj mreži, ali i da iskorištavaju otpadnu toplotu.

Prema procjenama koje razmatra EU, otpadna toplota iz data centara potencijalno bi mogla biti iskorištena za snabdijevanje čak četiri miliona evropskih domaćinstava.

Za EU tako pitanje data centara više nije samo tehnološko pitanje. Ono postaje i pitanje energije, vode, infrastrukture i industrijske politike – u trenutku kada Brisel želi ubrzati razvoj vlastitih kapaciteta za vještačku inteligenciju, a istovremeno smanjiti njihov uticaj na okoliš i energetske sisteme.