Nova era svjetske moći: Zašto evropska sigurnost više nikada neće biti ista

Samit u Kini i poruke koje su stigle iz Pekinga jasno su pokazale: Evropa mora iz temelja da preispita svoju bezbjednost.

Ove sedmice, ruski predsjednik Vladimir Putin poslao je jasnu poruku Ukrajini i njenim evropskim saveznicima: Moskva može nastaviti rat — jer ima moćne prijatelje.

Na različitim događajima u Kini, ruski lider stajao je rame uz rame s ljudima koji su mu omogućili da vodi rat protiv Ukrajine tako dugo i tako žestoko: kineskim predsjednikom Xi Jinpingom, indijskim premijerom Narendrom Modijem, iranskim predsjednikom Masoudom Pezeshkianom i sjevernokorejskim vođom Kim Jong Unom.

Više od tri godine od trenutka kada je Putin vjerovao da će brzo pokoriti mnogo manju i slabiju susjednu zemlju, jasno je da Rusija ne bi mogla održati rat bez kineskog i indijskog novca, iranskog oružja i, u manjoj mjeri, ljudstva iz Sjeverne Koreje.

Ali poruke koje su proizašle iz samita i vojne parade koju je ove sedmice ugostila Kina nadilaze sukob u Ukrajini.

Koalicija moći: Zajednički interes protiv Zapada

Lideri koji su se okupili u Pekingu možda se ne slažu u svemu, a neki se vjerovatno ni međusobno ne simpatišu. Ipak, svi oni vide jedinstvenu priliku da okončaju višedecenijsku dominaciju Zapada na globalnoj sceni — što je scenario koji Evropa s opravdanjem doživljava kao prijetnju.

Ovi događaji predstavljaju snažan vizuelni podsjetnik zašto Evropa mora redefinisati svoju bezbjednosnu strategiju. Uprkos pokušajima da izoluju ruskog lidera i oslabe njegovu ekonomiju, evropski lideri su svjesni i da više ne mogu automatski računati na bezuslovnu podršku Sjedinjenih Američkih Država.

A Putin je, uprkos svemu, stajao s nekima od najmoćnijih ljudi današnjice, potvrđujući čvrsta partnerstva.

„Rusija pokušava da pokaže da, iako je izolovana od zapadnog svijeta, i dalje ima partnere i saveznike koji su ekonomski moćni… Ta izolacija ne znači da će se ruska ekonomija urušiti ili da neće moći da nastavi svoj ratni napor“, rekla je Natia Seskuria, saradnica u Kraljevskom institutu za odbrambene studije (RUSI), za CNN.

Kraj svijeta kakav poznajemo?

Međunarodni poredak uspostavljen nakon Hladnog rata vidljivo se raspada.

SAD se povlače s globalne scene pod uticajem politike Donalda Trumpa i njegovog slogana „Amerika prije svega“. U međuvremenu, Evropa se bori sa sopstvenim problemima: rastućim desničarskim nacionalizmom i ekonomskim pritiscima.

Rusija, Kina, Indija i druge zemlje koje nikada nisu prihvatile svijet kojim dominira SAD, sada u tome vide šansu.

„Dominacija Zapadnog saveza u međunarodnim poslovima je u opadanju, i ove zemlje vide priliku da ozbiljno počnu da preuređuju globalni sistem“, rekao je John Lough, direktor Centra za nove evroazijske strategije.

Čak je i sam Trump prepoznao simboliku dešavanja. „Prenesite moje najtoplije pozdrave Putinu i Kimu dok kuju zavjeru protiv Sjedinjenih Država“, napisao je sarkastično u poruci upućenoj Xiju.

Pragmatizam prije ideologije

Uprkos prijateljskim gestovima, analitičari naglašavaju da Kina i Indija pristupaju ratu u Ukrajini prvenstveno iz pragmatičnih razloga. Obe zemlje se javno deklarišu kao neutralne, ali istovremeno nude Rusiji ključne ekonomske lifeline.

Kada su zapadne zemlje uvele sankcije na rusku naftu, Kina i Indija su uskočile — ne samo da su pomogle ruskoj ekonomiji, već su istovremeno osigurale sebi jeftinije energente.

„Kina je mnogo bliža Rusiji kada je riječ o multipolarnosti i smanjenju zapadnog uticaja. Postoji ideološka srodnost, ali i čisto ekonomski interes“, rekla je Seskuria.

Lough je dodao da ruska borba protiv poretka kojim dominira SAD rezonuje i s indijskom percepcijom uloge „Globalnog juga“ u novom svjetskom poretku.

Kina i Indija danas su dva najveća kupca ruske nafte i uglja. Kina je takođe drugi najveći kupac ruskog gasa i naftnih derivata.

Dublji nivo saradnje

Prema podacima američkog Ministarstva finansija, kineske i indijske kompanije isporučuju Rusiji „dvostruko upotrebljivu tehnologiju“ – komponente koje mogu imati i civilnu i vojnu primjenu, poput čipova i telekomunikacione opreme koju Rusija više ne može nabaviti sa Zapada.

„Dovoljno je pogledati broj kineskih komponenti u ruskim dronovima koji padaju po Ukrajini — to pokazuje koliko je Kina ključni snabdjevač“, rekao je Lough.

S druge strane, Ukrajina i njeni saveznici ne žele u potpunosti da otuđe Kinu i Indiju, svjesni da bi upravo te zemlje — naročito Kina — mogle izvršiti stvarni pritisak na Putina da okonča rat.

Sjeverna Koreja i Iran su bezrezervno na ruskoj strani. Već izolovani i pod sankcijama, nemaju mnogo da izgube.

Iran je Rusiji u ranoj fazi rata pomogao i ekonomskim savjetima kako da izbjegne sankcije, ali i isporukom vojne opreme, uključujući i bespilotne letjelice Shahed koje su značajno promijenile način na koji Moskva vodi rat.

Međutim, Teheran je naučio da savezništvo s Rusijom ima granice — Putin nije pomogao Iranu kada je ove godine bio napadnut od strane Izraela i SAD.

Za Sjevernu Koreju, pak, odnos s Rusijom je čisto transakcijski. Rusiji trebaju ljudi, a Pjongjang je možda jedini koji može politički sebi priuštiti da šalje trupe u rat s izuzetno visokom stopom smrtnosti.

Koliko je ovaj savez održiv?

Topla dobrodošlica koju je Putin dobio u Kini, kao i snaga prikazana tokom vojne parade, trebali su poslati jasnu poruku:

„Ovdje imamo simbol grupe zemalja koje nisu nužno saveznici iz ljubavi, ali dijele zajedničke strateške interese i sposobne su da se ujedine protiv Zapada“, rekao je Lough.

„To jeste uznemirujuće, možda i zabrinjavajuće, ali pitanje ostaje koliko je taj savez održiv.“

Geopolitičke promjene koje smo mogli vidjeti u Pekingu nisu nastale preko noći. Evropa, iako iznenađena invazijom 2022. godine, u međuvremenu se značajno promijenila.

Stvari koje su prije nekoliko godina bile nezamislive — poput promjene njemačkog ustava radi povećanja budžeta za odbranu, ili ulazak tradicionalno neutralnih Švedske i Finske u NATO — sada su realnost.

I dok prisne slike Putina s Xijem i Modijem mogu uznemiriti mnoge evropske prijestonice, analitičari naglašavaju: ovo je savez interesa, a ne savez srca. A interesi se brzo mijenjaju.

„Još nismo došli do tačke bez povratka, samo zato što se grupa lidera koji nam se ne sviđaju okupila u Kini na velikoj paradi“, zaključuje Lough.